Бурганнар ооредиглери амыдыралывыста

                              Сактыышкыннарым                    

Бурганнар өөредиглери дээрге Будда Шакьямуни (буддизм азы сарыг шажын) болгаш Майтрея (Майдыр) Бурган Башкыларның өөредиглери. Мен бичиимден тура авамның ада-иези кырган-авам, кырган-ачам сугга өскен мен. Олар чүдүлгелиг чорааннар. Кырган-авам үргүлчү тариналар номчуп, сымыранып каап, эрегезин шуудуп-ла олурар. Дөрде аптара кырынга чула кыпсыр мөңгүн колду үргүлчү турар чүве. Ачамның ачазы кырган-ачам база улуг лама чораан.

Ынчан 4-5 хире харлыг турган боор мен, кырган-авам суг-биле Чадаананың Алдыы-Хүрээге чораанывысты утпаан мен. Мен кырган-ачамның артынга аътка ушкажып алган чоруур мен. Ынчан хүрээ элээн каш өглерден тургустунган, өг ышкаш кылдыр, борбайтыр тудуп каан ыяш бажың база бар.

Ламалар бир өг иштинде долгандыр олуруп алган, судур хураап, ном номчуп олурарлар. Бүрээ, бүшкүүр,туң эдискен, шаң-кеңгирге каккан, анаа чайтылаар чүве. Ном номчаанының аялгазы, ол бүгү мээң сагыш-сеткилимге дээп турар. Оон өгден үнүп келгеш, ону долгандыр кылаштап, тейлеп турар бис. Оон бир улгады берген ламаның өөнге барган бис. Меңээ аржаан ижиртип, чулундургаш, бажымга судур үстүрүп каан. Ол 1953-1954 чылдар үези боор, ынчан совет үеде Чадаананың Алдыы-Хүрээзи турган болуп турар. Ол хүрээни ооң бичии соонда дүжүрген болуп чадавас.

Оон ыңай сактыр чүвем: өөвүске ТАР-ның, шүглүп чораан, сураглыг мөгези, лама Ховалыг Сундуй (шолазы Көргү Сундуй) кээр турган. Кырган-ачам-биле хөлчок чугаалажыр, биске кандыг төрел болуп турганын билбес мен. Буга мойну дег чоон моюннуг, чоон, тырың мага-боттуг, салаалары суг дыка чоон, көргүрээш үннүг кижи. Үргүлчү деридип,тонун берзенип алган чоруур. Кырган-ачам дыка тоолдаар турган. Кезер-Мергенден эгелээш, кандыг-даа тоолдары бар. Бурганнар дугайында тоолдар тоолдап чораанын сактыр-дыр мен. Ол тоолдарны Көргү Сундуйдан билип ап турганы чадавас. Совет эртемденнерниң ындыг тоолдарны тоолчулардан бижип ап чорбааны харааданчыг болуп турар.

Совет үеде шажын-чүдүлге хоруглуг турза-даа, чон чүдүлгезин салбаан, чажыды-биле ламаларга судурларны номчудуп, эмнерин чалап ижип, шажын ёзулалдарын кылдыртып, тариналарны номчуп чорааннар. Мен ынчан бичии кижи безин элээн каш тариналарны билир турган болгаш, оларны номчуп, бо амгы үеге чедир утпайн келген мен. Бир катап кырган-авам-биле өдекке турувуста, казыргы чанывыстан эрте берген. «Казыргы келзе: «Ом мани баши суухаа» деп тарина номчуур сен, оглум – деп, кырган-авам чагып каан.

Бистиң суурувус Хорум-Дагга Монгуш Комбу деп эмчи лама чурттап турган. Улус ооң адын адавас, Депутат дээр, шолазы ол. Ол бистиң төреливис турган бооп чадавас. Авам ону даайым дээр. Бичии ижипкенде, бир караан базып алгаш, авамче айыткаш: «Бо мээң бодум чүвем-дир» - дээр. Кырган-авам, авам суг ону үргүлчү чалап, ном-судур номчудуп, кым-даа аарый бээрге, эмин чалап ижип чорааннар. Аарый берген таварылгаларымда ооң эмин ижип, дораан сегип чораан мен. Бир катап өт-даа аарый бээримге, дораан эмнеп каан. Эмчилер ону дыка үр эмнеп кээр. Депутаттың бажыңынга Тываның кайы-даа районундан кижилер кээр турган.

Совет үеде буддизм өөредиин билбес турган мен, черле ону билир кижи ховар турган боор. Ол үениң материализм өөредии көзүлбес делегей чок, бурганнар, аза-четкерлер чок, ламалар, хамнарны чон мегелеп, мөлчүүр кижилер деп санап, чүгле каракка көстүр боттуг чүүлдер бар деп өөредип турган болгай. Чижек кылдыр алырга, улуг совет эртемден Капица бурган дээрге кижилерниңботтарының чогаадып алган чүүлү-дүр деп турганын билир мен. Амгы үениң чамдык кижилери, эртемденнери безин ам-даа атеизмден үнмээн, шажын-чүдүлге, буддизм өөредии деп чүл деп чүвени билбес, ону бактап турар боор-дур.

1990 чылдар үезинде шажын-чүдүлге катап эглип кээрге, буддизмниң орус, тыва номнарын номчуп, башкыларның лекцияларын дыңнап, буддизм өөредииниң эге билиглерин шиңгээдип, билип эгелээн мен. Черле бичиимден тура үргүлчү номнар номчуур, улгады бергеш, философия, психология, көзүлбес делегей дугайында номнар сонуургаар турган болгаш, Шамбала дугайында номнарны, Елена Ивановна, Николай Константинович Рерихтерниң хөй номнарын номчаан мен. А олар дээрге Шамбалага чораан болгаш ында бурганнарның өөреникчилери, кады ажылдакчылары болуп, оларның-биле ужуражып, чугаалажып чораан кижилер болур. Е. И. Рерих Шамбаланың баштыңчы бурганы Майтреяның (Майдырның) кижи төрелгетенге берген «Агни Йога» деп улуг өөредиин орус дыл кырында бижип каан. Ол Будданың өөредии ышкаш өөредиг болур. Мен ооң 16 томнуг өөредиин тыва дылче аралай очулдуруп каан мен. Ам ону ном кылдыр үндүрер деткикчилер херек. (Үстүнде көк өңнүг ссылкаларны базыпкаш, ында статьяларны номчуп болур силер).

Ынчангаш буддизм өөредии деп чүл деп чүвени, ооң кижи төрелгетенге өртээ чок үнелиин билир мен. Чамдык кижилер буддизм дээрге кижилерниң боттарының чогаадып алган чүүлү, анаа философия-дыр, ол төвүттерниң чүдүлгези-дир, өске чоннуң чүдүлгези биске херекчок, бис, тывалар, Дээр-Деңгерге, Оран-Таңдыга чүдүп чораан бис, ол-дур бистиң чүдүлгевис деп, интернетте чамдык бөлүктерде бижип турар.

                        Буддизм өөредии деп чүл?               

 Ам буддизм азы сарыг шажын кайыын келген, ол чүү чүвел деп чүвени кысказы-биле бижип көрейн. Октаргайда планеталарны, шупту чүүлдерни Октаргайның Бурганнар Иерархиязы углап, баштап, сайзырадып чоруур. Кижи төрелгетенниң сайзыралынга дузалажып, ону дүргедедир дээш, 10 миллион чылдар бурунгаар Чер кырынга Венера биле Юпитер планеталардан 7 Бурганнар келген. Олар Тибетте Гималай дагларында Шамбалада чурттап турарлар. Ам оларны Майдыр Бурган удуртуп, баштап чоруур. Шамбаланың Бурганнары өлүм чок, көзүлбес мага-боттарлыг, херек апарза, анаа кижилер ышкаш, көстүүр мага-боттарлыг апаар. Оларның энергиязы дыка күштүг болгаш, анаа кижи оларның чанынче чоокшулаар болза, өлү берип болур. Ынчангаш олар кижилер аразынче кирерде, тускай камгалал кылып алырлар.

Майдыр Бурган Елена Рерихтиң бичиизинден-не өттүр көөр, дыңнаар салымын улам сайзырадып каан болгаш өөредиин ырак черден дамчыдып берип турган. Ындыг-даа болза кажан Рерихтер Индияга чурттап турда, Майдыр Бурган кижи болуп алгаш, оларның бажыңынга барып, өөредиин бижидип турган. Ол Еленага өске-даа дуржулгаларны кылып турган. Е. Рерих мага-бодун каапкаш, үстүү ораннарже чоруп, Бурганнарның ажыл-херектеринге дузалажып чоруп турган. Ол тара — кыс бурган деңнелдиг турган. Чаа тара тыптып келген деп, Бурганнар өөрүп турганнар. Кижи бүрүзү бодун сайзыраткаш, бурган апарып болур деп чүвени утпас херек. Кижилерниң чер кырында чурттап чоруур төнчү сорулгазы черле ол болур.

Шамбаланың Бурганнары эртемденнер, угаанныг кижилер, хааннар болуп төрүттүнүп чорааш, эртемге ажыдыышкыннарны кылып, экономиканы сайзырадып, чоннарны шын орукче удуртуп, баштап чорааннар. Кижилер шын сайзыразыннар дээш, октаргай хоойлуларын болгаш канчаар шын чурттаарын өөреткен өөредиглерин кижилер болуп төрүттүнүп чорааш, өйлеп-өйлеп берип чорааннар. Шупту шажыннар өөредиглери оларныы болур.

Шамбаланың Бурганы Мориа (амгы Майдыр Бурган) Будда Шакьямуни, Иисус Христос болуп чорааш, өөредиглерин берип чораан. Оларга үндезилээш, буддизм, христиан шажыннары тургустунган. Шажыннар өөредиглерин бир чуртка берип каарга, ону шупту кижи төрелгетенге берген болганда, өске чурттарже, делегейже тараар ужурлуг. Буддизм (сарыг шажын) өөредиин Будда Индияга берип каарга, өскээр тарап, Тибетке хөлчок сайзыраан болгаш, колдуу оон өске чурттарже тарап чоруткан болуп турар. Ол дээрге чүгле тибет чоннуң чүдүлгези эвес, а бүгү кижи төрелгетенниң чүдүлгези-дир. Ол чөөн чүк чурттарындан аңгыда, амгы үеде барыын чурттарда база хөлчок сайзырап турар. Орус дылда буддизм номнарын номчуурга, барыын чурттарның геше ламаларының бижээн номнарының очулгазы болур чорду. Далай-Лама ол чурттарже үргүлчү чоруп турган болгай.

Бурганнарның берип чорааны өөредиглериниң ачызында кижи төрелгетен эки мөзү-бүдүштүг кылдыр, шын сайзырап келген. Миллион чылдар иштинде та каш катап, чеже өөредиглер берип чораан чүве, бис чүгле чоокку үелерниң шажыннар өөредиглерин билир-дир бис. Будда Шакьямуни дөрт дугаар будда, ооң мурнунда үш буддалар буддизм өөредиин берип чораан болуп турар.

 Мориа (Майдыр) Бурганга удурткан Шамбаланың Бурганнар Иерархиязы ырак дээрде-даа эвес, а бистиң чер кырында. Эртем-техниканың, экономиканың, кижилерниң хөгжүлде, сайзыралын олар удуртуп чоруур. Социализмни база олар тургускан. Оларның сорулгазы — бүгү делегейге коммунизмни тургузары. Боттары коммунизмде чурттап чоруурлар. Шамбалада чүгле 7 Бурганнар чурттап турар эвес, а бурган деңнели чеде берген кижилерниң күрүнези-дир. Бурганнар кижилерниң багай херектер кылгаш үндүрүп чоруур кара энергиязын агаар делгеминден арыглап, бистерни айыыл-халаптардан, Чер деп планетаның буступ чиде бээринден камгалап чоруурлар. Оларның бир ажылы — кара күштер-биле демисел. Оларның дугайында бижиир болза бүдүн ном болу бээр.

Ынчангаш бурганнарның бергени буддизм өөредии — октаргай, бойдус хоойлуларын, канчаар шын чурттарын өөреткен улуг эртем, делегейде өртээ чок эртине-дир. Шаанда буддизм азы сарыг шажын Тывага сайзыраан турда, кижилер чаагай чаңчылдарлыг, арыг сеткилдиг, кижизиг чорааннар. Тыва чоннуң чаагай чаңчылдары буддизм өөредиинден үнген. Ол чаагай чаңчылдарның чамдыызы дорту-биле Майдыр Бурганның өөредиинде база бар чорду. Ынчангаш чоннарның чаагай чаңчылдары, ёзулалдары, кижизиг мөзү-бүдүжү бурганнар өөредиглеринден келген деп чүве ооң-биле бадыткаттынып турар. Ол чаагай чүүлдерниң кайыын келгенин медереп билбес-даа болза, кижилер, чон бүрүзү оларны салгалдарынга өөредип, дамчыдып берип чоруур.

Буддизмде октаргайның кол хоойлуларының бирээзи — карма (үүле-салым) хоойлузу. Чүнү тарып алыр сен, ооң дүжүдүн албан алыр сен. Бо хоойлуну билбес болза, кижи эки чурттап шыдавас. Чүге дээрге чуртталга дээрге чаңгыс назын иштинде чурттап каары эвес, кижи чок апаргаш, катап төрүттүнүп-ле, үзүктел чок, уламчылап чурттап-ла чоруур. Келир чуртталгаң бо чуртталгаңны канчаар чурттап, эки азы багай херектер кылып чорааныңдан хамааржыр. Чамдык кижилерниң багай, хуу үүле-салымы, багай амыдыралы буддизм өөредиин, ында хоойлуларны билбейн чораанындан болуп турар.

Буддизм өөредиин школаларда чогумчалыг өөретпейн турар болгаш, аныяктар кем-херектер үүлгедип турар. Бичии кижилерни баштай кижизиг кылдыр кижизиткеш, оон эртемнерге өөредир деп, Майдыр бурганның өөредиинде бижип турар. Ол чүл дээрге баштай Бурганнар өөредиин өөреткеш, оон материализм эртемнерин өөредир дээни ол. Биске эртемниг херектеннер эвес, а буддизм өөредиин билир, ёзулуг кижизиг кижилер херек болгай. Школа программазын эде тургузар херек.

                              Түңнел сөс                                

 Материализм эртеминиң тудуу, атеистиг өөредии шажын-чүдүлгени хоруп, кижилерге улуг хораны чедирген. Ындыг-даа болза шын черле каяа-даа оя теп үнүп келир. Ам бо үеде буддизм өөредииниң алыс шынын медереп билип, кижи бүрүзү шын медерелче кирип, бодун буруңгаар сайзырадып, буддизм эртеминиң оода кол билиглерин өөренир болза эки. Кижи бүрүзү аас-кежиктиг, эки чурттаарын күзээр. Бир эвес бурганнар өөредиглерин, ында хоойлуларны билбес болза, ону боттандырары берге. Ынчангаш тыва чонум силерге буддийжи шын орук-биле чорууруңарны күзедим!